Gia đình của Hiển còn có cô Lâm Thị Đồng Xuân đã mất từ nhỏ
Chính tại bến Bà Mi năm xưa, mẹ chồng cô đã viết nên những kỳ tích lịch sử. Trong đầu lúc nào cũng nhớ câu mấy cô chú dặn: "Đây là ba, đây là mẹ, đây là bà ngoại, ông nội… nuôi". Cũng như dương thế luôn nhớ những cô bé, cậu bé hồn nhiên tinh nghịch của nữ Anh hùng Út Tịch ngày xưa trong tác phẩm "Người mẹ cầm súng".
Cuộc thế của ba chị em, nên chi không thể vượt qua số kiếp tôi đòi. Có lần ba tui ghé thăm, bồng tôi ôm một cái, ba khóc, còn tui thì hỏi "bác mẹ nuôi" vì sao chú quân nhân khóc? Tui không biết đó là ba mình.
Xưa nay con cái giống ba má là chuyện thường tình, nhưng con dâu, con rể y chang cha mẹ chồng, cha mẹ vợ mới là chuyện lạ. Tui có đến mấy chục bác mẹ, ông bà không thể nào nhớ hết được. Trong ba chị em, Út là đứa "rắn mắt", cứng cỏi và kiêu dũng nhất.
Xuân Hồng đã có gia đình riêng ở tại thị trấn Cầu Kè, là cô bé út sinh ra được 14 ngày, thì mẹ Út Tịch hy sinh tại Gò Quao - Kiên Giang do bom B. Nào ngờ đó cũng là lần chung cục, người mẹ của Hiển ra đi vĩnh viễn với chị Lâm Thị Thoa, không bao giờ về với Hiển và em gái Xuân Hồng mới sinh được 14 ngày… Kể đến đây, đôi mắt của anh Hiển đỏ hoe.
Có đàn bà ở đâu như Út Tịch, vừa cầm súng đánh giặc suốt ngày, vừa đẻ sòn sòn gần chục đứa con. Tháng 9/1975, Kim Anh và Hiển từ Liên Xô trở về quê hương, mấy chị em "gom" nhau lại vì có người chưa biết mặt nhau. Giả dụ ngày xưa, Bé Ba thay mẹ ẵm bồng các em, rồi còn đi giao liên, thì ngày nay cũng chính Bé Ba là người "đỡ đầu" cho các em và cháu là con của Hiển, Hùng, Kim Anh có việc làm tại Vĩnh Long.
Nhưng cô con dâu, vợ Hùng, như nhiều bà con nhận xét, rằng giống y chang tính cách Út Tịch ngày xưa.
Ngồi bâng quơ chờ gặp Hiển "ngọng", tôi lại nhớ đến thế cuộc khốn cùng của anh hùng Út Tịch lớn lên trong nghèo khó, ở mướn hết đời cha đến đời con. Út chạy một hơi ra bờ sông, ngồi. Lên bờ còn chọc lét cho con cười ói nước trong bụng ra… Nghe Hùng kể lại chuyện rất buồn: Từ khi sinh ra, má tui "như mèo tha con đi gởi" khắp nơi.
Màu da ngăm đen sạm nắng cháy, rất ấn tượng, lại thêm khuôn mặt hơi lạnh có vẻ lầm lì ít nói, khác hẳn với "thằng Hiển ngọng" líu ngày xưa khiến người đọc cười rũ rượi: "Bụi đất tùm lum ở miệng hầm. Tại quê nhà, ngày 14/5/1974, Huyện đội phó Cầu Kè, Lâm Văn Tịch hy sinh trong một trận đấu tranh ác liệt với giặc, trong khi hai con của anh đang ở Hà Nội được Đảng và quốc gia cho lên đường sang Liên Xô học tập, giao lưu nên không hay tin cha mất.
Hai anh em Hiển và Hùng kể lại câu chuyện lúc mới phóng thích, đói nghèo quá, hai anh em lội sình đi bắt sò huyết sống, đập vào vách xuồng cho bể, rồi nhai nghiến ngấu, máu mê đằm đìa cả miệng. Vợ của Hùng là cô Phạm Thị Rết, cô chủ đưa đò ngang qua sông Rạch Lá nối bến Bà Mi với ấp Ngãi Nhì - Tam Ngãi.
Hùng nằm im trong đống quân trang mặc sức nhún nhảy rồi lăn ra ngủ ngon. Sau đó, Hiển làm ở Thuế vụ tỉnh Cửu Long cũ, rồi làm cảnh sát liên lạc đến khi tách tỉnh Trà Vinh thì anh nghỉ việc.
Tôi tỉnh dậy, chạy băng băng theo bờ kinh đón đầu. Lo âu trước bệnh tình của con rể, ông ngoại chị Út kêu cả gia đình về cất nhà ở đầu ấp Ngãi Nhất, giáp ấp Ngọc Hồ (chỗ chị ở thường gọi là Cây Sanh) với hy vọng đổi chỗ ở may ra ông Xương khỏi bệnh.
Hùng tỉnh dậy nhìn xung quanh nghe có tiếng người nói. Năm 12 tuổi, Nguyễn Thị Út đã dám đánh trả lại địa chủ vì ức hiếp (ném dao cau vào tay vợ Hàm Giỏi, ném ớt bột vào mắt vợ Hội đồng Thanh). Thấy cảnh cô con dâu Út Tịch đưa đò qua sông lanh lẹ, gọn trơn, tôi hỏi: Chở trên đò mấy đứa học sinh, lỡ nó chìm thì làm sao? Chẳng cần ngẫm nghĩ lâu, Rết nói liền: "Mấy đứa nhóc này, đồ quỷ đó em nắm từng đứa quăng lên bờ như quăng dưa đỏ".
Năm 1970, Hiển "ngọng" và Kim Anh được Quân khu 9 bí ẩn đưa ra Hà Nội. Rút cục đã phiêu bạt đến vùng Rạch Lá, Tam Ngãi, Cầu Kè giờ. Nó bắc xoong lên ba cục đất, chụm bằng lá dừa. Lần đó, ở căn cứ Gò Quao hai má con ngủ đến nửa đêm, má lén dậy hun tui một cái rồi nhẹ nhàng lấy đai dây lưng, cắp súng nhảy xuống vỏ lãi.
Khi đã thành vợ chồng, ông bà vẫn tiếp chuyện cuộc sống ở mướn cho nhà địa chủ Hàm Giỏi. Năm 1961, người con thứ năm là Lâm Thanh Hiển ra đời. Ông Xương mất năm 1944, lúc này Nguyễn Thị Út vừa tròn 13 tuổi, đã có 5 năm ở mướn nhà địa chủ Hàm Giỏi. Con Thanh giương hai con mắt đen nhánh dòm ra. Tại đây, ông đã gặp bà Lê Thị Mười, là người nữ giới cùng cảnh ngộ. Đến cây cầu khỉ, tui nắm hai tay vào thanh cầu, thả chân thòng xuống kinh, thế nào má tui thấy cũng dừng lại”.
Thằng Hiển đang chửi, miệng ngọng líu: "ụ ẹ ằng ỹ!". Anh quân nhân đó tên là Tịch, người Khơ-me. Anh kể lại: “Má tui thường để cho con ngủ say nửa đêm, mới lén xuống vỏ lãi chạy đi đánh giặc. Con gái lớn nhất là Lâm Thị Bé (Bé Ba) là nhân vật chính thay mẹ ẵm bồng, coi ngó cho một đám em nheo nhóc bây chừ là bà chủ khách sạn ở đô thị Vĩnh Long. Không phải đợi lâu, Hiển từ trọng điểm phóng xe về nhà… Ngồi trước mặt tôi là "thằng Hiển ngọng" trong tác phẩm "Người mẹ cầm súng", bằng da bằng thịt, giờ đã là một trung niên tuổi 50.
Hiển được bố trí đi trước, Kim Anh đi sau theo đường Trường Sơn, nhưng dọc đường bị sốt rét nên đến Hà Nội sau Kim Anh hơn một tháng
Sau này phóng thích, tìm được mấy nhà "cha mẹ" nuôi, còn lại không thể nhớ.
Do công tác bí ẩn, nên trước khi đi hai chị em không hề hay biết gì cả, cho mãi đến khi tập trung tại Trường học sinh miền Nam số 8 ở Tam Đảo, mới gặp nhau. Năm 1944, ông Xương lâm trọng bệnh, phải ra Cầu Kè chữa trị, nhưng bệnh không giảm.
Cuộc đời của nữ Anh hùng Út Tịch như một gánh xiếc rong, đi đánh giặc miên man, đàn con lẻ loi, tìm hơi ấm trong vòng tay những đồng chí, đồng đội và dân chúng. Hùng len lén nhìn qua khe trống xem thử ai… mừng quá kêu to lên vì thấy mấy cô chú và bác mẹ nuôi vừa gọi tên Hùng vừa sạo sục tầm.
Nhớ chuyện ông Sáu Hò thông báo xã Tam Ngãi ngày xưa đặt bài hát về chuyện này : Vợ Hàm Giỏi thây to, mặt mốc, Vợ hội đồng Thanh vai cóc, mình lươn Đập cho bể mặt, bể sườn, Bản mặt chườn trờn, hết đánh Út chưa! Út ơi, Út hỡi, hiện giờ Chìm ghe, sóng cả, con thơ, giữa dòng.
Em kế của Hiển "ngọng" là Lâm Thanh Hùng và cô út Lâm Thị Xuân Hồng. Ngày huyện Cầu Kè phóng thích, mọi người bỏ chạy nháo nhác, toán loạn. Từ trái qua: Vợ chồng anh Lâm Thanh Hiển bên mộ mẹ; anh Hiển " ngọng" đứng trước nhà riêng và hai anh em Hiển, Hùng và các con. Nhìn thấy cô Rết đưa đò, tôi lại nhớ đến hình ảnh những con sóng như con bò chồm lên, Út Tịch bị đắm đò, tay nắm đứa con nhỏ đưa lên cao, tay đẩy xuồng cho hai đứa lớn bám vào.
Trong số mấy chị em, Hiển "ngọng" là nhân vật "kè kè bên mẹ" như "băng đạn quấn quanh thắt lưng má Út". 52 Mỹ ném ngày 27/11/1968 cùng con gái Lâm Thị Thoa. Vì gia đình nghèo túng không đất ruộng nên ông phải đi làm mướn mướn, ở đợ khắp nơi. Năm 1977, Hiển và Hùng học trường Thiếu sinh quân Quân khu 9. Quả nhiên khi vỏ lãi băng qua, nghe tiếng khóc của con trai, Út Tịch dừng lại, bế con chạy quày trở lại nhà.
Tôi lựa được thằng này tướng mạo coi cũng được, chị gả cho nó đi. Tôi bật cười rất vui trong lòng khi nhớ lại chuyện mẹ chồng của cô ngày xưa. Nhà anh Hiển ngọng hiện nay nằm đối diện cổng nghĩa địa Liệt sĩ huyện Cầu Kè, đây cũng là nơi hai vợ chồng nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út - Lâm Văn Tịch an nghỉ vĩnh hằng.
Con Bé, một tay bồng em, một tay thò ra ngoài hầm, quấy bột. Cô kế Lâm Thị Mỹ Thanh hiện đang sống ở TP Trà Vinh với nghề kinh dinh buôn bán trong chợ. Chuyện về nữ anh hùng Út Tịch là chuyện kỳ lạ chỉ có ở Việt Nam. Nghe đâu nữ giới xứ này đều chân chất, dũng cảm như thế cả. Cô vợ của Hiển rất quý khách, chưa kịp mời nước uống đã alô vài nơi hỏi nhắn chồng về "nhà có khách tỉnh thành".
Hai vợ chồng anh Lâm Thanh Hùng (49 tuổi) sống ngay trên nền nhà má Út ngày xưa cạnh bến Bà Mi, có khoảng 3 công đất trồng bưởi, cam, nuôi cá và chạy thêm xe ôm nên cuộc sống cũng tạm ổn. Có gần 20 nơi tôi đã ở, nửa đêm thức dậy có người đưa xuống xuồng đi nơi khác. Sông sâu phải chịu thua cùng. Đó cũng là lần trước nhất và lần rút cục tui gặp ba mà không biết gì hết". Tôi và Hiển “ngọng” trở thành bạn thân của nhau từ dạo đó, cũng đã có nhiều sự quan tâm, thay đổi cuộc sống gia đình những người con của Út Tịch nhưng nỗi niềm tây thì mãi vẫn còn với thời kì thế cuộc.
Ngày 19/5/1941, chiến trường Việt Minh ra đời ra tuyên ngôn, kêu gọi toàn thể đồng bào cùng nhau đoàn kết phá xiềng xích nô lệ, giải phóng giang sơn. Tôi quyết định tìm về xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè (Trà Vinh) để tìm gặp mấy người con của nữ anh hùng Út Tịch, những Bé Lớn, Thanh, Hiển “ngọng”, quê hương Tam Ngãi, bến sông Bà Mi… tự dưng tôi lại nhớ cái anh Hiển ngọng - nhân vật đặc biệt ấn tượng "Thằng Hiển, hai tuổi rưỡi, ôm súng của mẹ, ngọng líu hát: Anh eng ta như ạn con ùi Nó có dúng mình có dao găm Nó éo cò thì mình ảy ô đâm "… "Cũng may là đời tụi tui không ở đợ".
Cha của anh hùng Út Tịch là ông Nguyễn Văn Xương, sinh năm 1899, người làng Tích Thiện, quận Trà Ôn, tỉnh Cần Thơ.
Cũng năm cha chị tắt nghỉ, chị được các anh em cách mạng phóng thích cuộc thế nô lệ cho cả gia đình, bằng việc trả 1 đồng tiền nợ cho Hàm Giỏi. Ngay từ nhỏ họ phải làm việc cho địa chủ để kiếm miếng ăn, hết Hàm Giỏi đến con ông ta là Hội đồng Thanh. Ngồi nói chuyện, tôi phục Hiển sát đất vì trí nhớ rất tốt khi kể về cha mẹ cưới nhau trong tác phẩm "Người mẹ cầm súng" anh thọc làu: "Một buổi sáng, Út có dè đâu, chú Chín dắt một anh bộ đội mày mặt hiền khô đến nhà nói với má: - Con Út nó đã lớn.
Căn nhà anh đang ở là nhà lưu niệm của tỉnh xây tặng nơi thờ di ảnh của ba mẹ. Còn các người con khác ở quê nhà, do gửi tứ tán các cơ sở nuôi nên cũng không hay biết tin cha hy sinh.
Anh hùng Nguyễn Thị Út. Cô Kim Anh rất giống má Út Tịch tạng người gầy gầy, thuôn cao, cứng rắn chắc nịch, nhưng tâm tính thì nhu mì, trầm lặng hơn. Út Tịch và hai người chị của mình (chị Hai Keo, chị Ba Cao) sinh ra và lớn lên trong nhà địa chủ Hàm Giỏi - một người giàu có, nổi danh xứ này, đến nay vẫn còn di tích đất ruộng, nhà cửa.
Hai mẹ con ôm nhau khóc suốt, rồi dỗ dành, năn nỉ con ngủ để đi đánh giặc. Hùng được một người tốt bụng đem giấu vào nhà kho chứa quân trang của lính sợ chạy tứ tung trúng đạn oan. Hành động ấy, khí chất ấy tuy rất hồn nhiên và tự phát của tuổi thơ nhưng cũng dự báo một tính cách anh hùng anh dũng của Nguyễn Thị Út sau này. Bốn đứa nhỏ vẫn chổng mông lên trời.
Từ đây, cuộc đời ở đợ của chị đã kết thúc và bước sang một trang mới.
