Chiếc nóp trong thời kỳ chống Pháp (Ảnh chụp từ bảo tồn TP Cần Thơ) Còn chiếc nóp vừa là sản phẩm độc đáo của quần chúng
Lúc đầu chiếc nóp trông có vẻ đơn giản, về sau anh em nghĩa binh thấy chiếc đệm bàng có nhiều công dụng nên mới cải tiến dần và ngày một phổ biến rộng đến nhân dân. Khi mỏi mệt dựa lưng vào phì phèo khói thuốc. Cũng có nguồn tài liệu kể rằng: Thời Thiên Hộ Vương lập chiến khu đánh Tây ở Đồng Tháp Mười, số nghĩa binh lên tới hàng ngàn, mỗi đồn có tới hai ba trăm người nhưng phần lớn đều không có mùng mền, mỗi người chỉ mang theo một chiếc đệm bàng rồi gập đôi lại, tối chui vào nằm cho đỡ muỗi cắn.
Ít lâu sau có một thầy đội người Việt tên Nếp, hắn cấm bà con gọi chiếc xếp bằng tên hắn nên mới đổi thành Nốp rồi đọc trại ra Nóp cho đến ngày nay… Chiếc nóp và gậy tầm vông đã trở thành niềm tự hào của người dân Nam Bộ, là biểu tượng của ý thức hiên ngang bất khuất và tinh thần chịu đựng gian khổ trong hai cuộc kháng chiến thần kỳ giành độc lập tự do cho dân tộc.
Mãi cho tới thời chống Mỹ cứu nước, nhiều anh em du kích vẫn còn quấn khăn rằn nằm nóp nhưng chiếc nóp trong thời kỳ này được cải tiến tiện lợi hơn, thông dụng hơn. Họa sĩ Tô Dự, người đã từng trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, kể rằng: Trong những ngày đầu chống thực dân Pháp, chiếc nóp và gậy tầm vông là hai vật bất ly thân của người chiến sĩ Nam Bộ, còn với dân chúng thì chiếc mõ tre được coi như một thứ “khí giới” đặc biệt, một âm thanh cách mạng dùng để thông báo, giao thông và trấn áp địch trong những lúc khẩn cấp.
Anh em đặt tên cho nó là chiếc XẾP, sau đổi thành NẾP để khỏi trùng âm với chef (xúc phạm tới quan Tây). Cái nóp có nhẽ do người Miên bày ra trước. Vũ khí đặc biệt của quân dân Nam Bộ Mãi cho đến bữa nay, hình ảnh của nóp và ngọn tầm vông vẫn còn gợi lại trong ta hình tượng những đoàn quân chân không, tay cầm ngọn tầm vông, vai mang chiếc nóp rầm rập tiến trên các nẻo đường hành binh.
Bàng làm ra đệm, nón, giỏ. Cuộc đương đầu của quân và dân ta trên chiến trường miền Nam diễn ra trong điều kiện cực kỳ khó khăn gian khổ. Đi đến đâu người làm thuê gánh mướn bao giờ cũng giữ chiếc nóp bên mình. (Ca dao) Giặc Pháp gọi chiếc nóp là “màn Việt Minh” vì trên bước đường hành binh vạn dậm, chiếc nóp vừa là ba lô, vừa là chiếc mùng cũng vừa là tấm chăn để phủ liệm thây đồng đội
Đỉa lội lềnh tợ bánh canh” khiến cho bà con nông dân phải đốt lá cây hun khói để đuổi muỗi, hoặc ngủ “mùng gió” nghĩa là ngồi trên xuồng đôi khi phải bơi thật nhanh cho có gió.
Ở vùng sông nước miệt vườn, bà con đi làm ăn xa thường mang theo đệm, nóp, nồi niêu và ít đồ dùng xuống ghe lênh đênh khắp kinh rạch. Thậm chí có người còn ngủ “mùng nước” tức là nằm ngâm mình trong xuồng chứa nước, chỉ ló đầu ra để thở.
Vào những năm kháng chiến khốc liệt, từ những nơi bóng gió, hằng trăm phụ nữ, mẹ già thức đêm giã bàng, đan đệm, chằm nóp gởi ra tiền phương cho con, cho chồng và tặng tình nhân đang ngày đêm đương đầu sẽ làm rung động mãi trái tim Việt Nam: Nóp nầy em gởi tặng anh/Thuyền em bơi tận trong kinh Tháp Mười/Gởi ba nó ngủ ấm lòng/Để đi giết giặc lập công thật nhiều.
Tháp Mười và Kiên Giang là quê hương của các loài cỏ đưng, cỏ lác nhưng nổi danh nhất vẫn là bàng.
# Nam Bộ, vừa là bạn đồng hành của những dân cày chân lấm tay bùn. Từ việc ngủ bờ ngủ bụi cho tới ngủ xuồng ngủ ghe, ngủ chăn vịt, ngủ giăng câu đặt lờ… không có gì hữu ích bằng chiếc nóp quê mình. Song, quân và dân ta đã đấu tranh quả cảm và kiên cường bằng các loại khí giới thô sơ như thế.
Lúc buồn ngủ chui vô làm một giấc ngon lành. Giáo và gậy tầm vông (Ảnh chụp tại Bảo tàng TP Cần Thơ) Trong các loại vũ khí thô sơ, ngọn tầm vông là thứ vũ khí lợi hại nhất của nghĩa quân Trương Công Định mà cụ Nguyễn Đình Chiểu đã từng ca tụng: “Trong tay cầm một ngọn tầm vông, chi nài sắm dao tu nón gõ …”.
Chính chiếc nóp đã giúp cho họ có được những giấc ngủ yên lành, nhất là những nơi sình lầy như Đồng Tháp Mười, nơi mà hôm sớm “Muỗi kêu như sáo thổi. Chiếc nóp trong đời sống dân nghèo Theo nhà khảo cổ Vương Hồng Sển thì nóp là bao đệm to, dài cỡ hai thước, may kín, chừa miệng theo chiều dọc, ban đêm dân lao động Hậu Giang chui vào để ngủ.
Hoài Phương.
